Foto: Rolleman (Facebook)

In Rollemanschiksie. Vier generaties van huis weg spelen reizigers de  hoofdrol. Klara, Crina, Afina en Raji  en andere  familieleden zijn gebaseerd op wat ik te weten ben gekomen over Roma en Sinti. Deze  mensen zonder land en nationaliteit. behoren weliswaar tot één volk, maar hebben ieder hun eigen tradities en spreken verschillende dialecten. De onwetende  burgerij scheren hen sinds jaar en dag echter allemaal  over één kam en noem(d)en hen zigeuners,  gypsies, guanos, egyptiers of tsiganes.

Pas in de zeventiende eeuw lijkt er een omslag te ontstaan. In de ban van  de Romantiek  gaan  welgestelde hoger geplaatsten met andere ogen kijken naar de  ‘zigeuners’  en zien hen als  hét voorbeeld van hoe zij zouden willen leven, namelijk als pure, vrije natuurmensen. De gewone burgers, boeren en buitenlui, altijd bezig brood op de plank te krijgen,  kunnen zich dergelijke verheven gedachtes niet veroorloven; voor hen blijven de reizigers nog altijd dieven, spionnen, kinderlokkers of erger.  Van de weeromstuit gingen de  Roma en Sinti   ‘de gajes’ zoveel mogelijk uit de weg. Zo bleven de vooroordelen over en weer telkens opnieuw bevestigd.

Vanaf eind 19e, begin 20e eeuw reizen groepen Sinti en Roma vanuit het oosten Nederland  binnen. Ze verdienen hun kost als dagloner bij boeren, als paardenhandelaar, muzikant, berenleider, ketellapper of metaalbewerker. 1933 met de opkomst van het nationaal socialisme worden zigeuners net als joden beschouwd als minderwaardige mensen. Behalve zes miljoen joden, stierven er tussen de vijfhonderdduizend en één miljoen Roma en Sinti in de concentratiekampen. Na de bevrijding konden deze statenloze nergens terecht en  werden heen en weer gejaagd door niemandsland.

Na WOII stelde de Nederlandse overheid  paal en perk aan het reizend bestaan,  Wie  in Nederland wilde blijven, kreeg  te maken met de Woonwagenwet die voorschreef dat men een vergunning moest hebben  om in een woonwagen te wonen.  Om zo’n vergunning te krijgen moest je kunnen lezen en schrijven, werk hebben en … een vaste woon- en verblijfplaats. En, dat was um nou juist de crux, de meeste reizigers konden niet schrijven of lezen. Wie eenmaal wel een vergunning had weten te bemachtigen, moest evengoed lang wachten op een standplaats want het duurde jaren voordat gemeenten bereid waren de Roma te huisvesten, maar enkel in huizen;  woonwagens waren niet meer gewenst.

In de jaren negentig van de vorige eeuw trok een nieuwe groep Roma uit Oost Europa met andere vluchtelingen en asielzoekers mee Nederland in. Deze nieuwkomers reizen niet of nauwelijks meer.  Ze wonen in huizen, hebben een goede opleiding en baan  en weten hun weg in de Nederlandse maatschappij te vinden.